روز جهانی گِل و لای چه روزی است؟
روز جهانی گِل و لای یا International Mud Day هر سال ۲۹ ژوئن (۸ تیر) برگزار می‌شود.
تاریخچه‌اش خیلی شنیدنی است و با روز جهانی گُل (۱۵ ژوئن / ۲۵ خرداد) که مربوط به گل و گیاه است، فرق دارد.
ماجرا از سال ۲۰۰۹ شروع شد. در همایش جهانی آموزش کودکی در بلفاست، دو مربی پیش‌دبستانی با هم آشنا شدند:
جیلیان مک‌آلیف از استرالیای غربی و بیشنو باتا از نپال، هر دو عضو گروه «اقدام طبیعت برای کودکان» بودند.
مک‌آلیف متوجه شد بچه‌های نپال به‌خاطر کمبود آب تمیز و امکانات بهداشتی، ماه‌هاست در گِل بازی نکرده‌اند. برای کمک به آن‌ها کمپینی برای فرستادن لباس و صابون راه انداخت. پول جمع شد و جشنی در یتیم‌خانه‌ای در نپال برگزار شد که بچه‌ها بعد از ۵ ماه برای اولین بار در گِل بازی کردند.
آن‌ها تصمیم گرفتند این تجربه را جهانی کنند تا بچه‌های سراسر دنیا با بازی در گِل به هم وصل شوند، طبیعت را جشن بگیرند و در عین حال درباره اهمیت آب تمیز و بهداشت برای همه کودکان جهان آگاه شوند.
اولین جشن رسمی در سال ۲۰۱۰ برگزار شد و امروز در ده‌ها کشور، از استرالیا و آمریکا تا نپال و انگلیس، مهدکودک‌ها و خانواده‌ها در این روز بیرون می‌روند و رسماً اجازه دارند کثیف شوند!
شعار این روز ساده است: اشکالی ندارد کثیف شوی! It’s OK to get dirty
چرا گِل؟ چرا لای؟
برای بزرگ‌ترها گِل یعنی «کثیفی، میکروب، لباس کثیف و دردسر شست‌وشو» اما برای مغز کودک، گِل یعنی یک آزمایشگاه زنده:
ترکیب خاک + آب، بافت، بو، دما و رنگش هر لحظه عوض می‌شود. نه باتری می‌خواهد، نه دستورالعمل دارد، نه برنده و بازنده دارد. همین بی‌نهایت بودن، آن را به کامل‌ترین اسباب‌بازی رشد تبدیل می‌کند.
۷ فایده علمی گل‌بازی که باید بدانید
۱. تقویت سیستم ایمنی؛ کثیفی مفید!
مهم‌ترین یافته علمی سال‌های اخیر همین است.
مطالعه معروف دانشگاه هلسینکی در فنلاند نشان داد فقط ۲۸ روز بازی در حیاطی با چمن، خاک جنگل و جعبه‌های کاشت، تنوع میکروب‌های مفید روی پوست و در روده کودکان ۳ تا ۵ ساله را بیشتر کرد، سلول‌های تنظیمی ایمنی را بالا برد و التهاب را پایین آورد.
به این نظریه می‌گویند «فرضیه دوستان قدیمی» و «فرضیه تنوع زیستی»: سیستم ایمنی کودک برای یاد گرفتن فرق دوست از دشمن، باید در سال‌های اول زندگی با میکروب‌های بی‌ضرر طبیعت آشنا شود. زندگی بیش از حد استریل، خطر آلرژی، آسم و بیماری‌های خودایمنی را بالا می‌برد.
دانشمندان می‌گویند خاک حاوی باکتری مفیدی مثل Mycobacterium vaccae است که سروتونین را بالا می‌برد.
نتیجه: کودکی که در خاک تمیز بازی می‌کند، نه ضعیف‌تر، که مقاوم‌تر می‌شود.
۲. رشد مغز با تمام حواس
وقتی کودک گِل را ورز می‌دهد، آب اضافه می‌کند، بو می‌کند، سردی و گرمی و سفتی و شلی را حس می‌کند، مغزش با چند حس هم‌زمان فعال می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند هرچه حس‌های بیشتری درگیر شوند، یادگیری عمیق‌تر است.
کودک در گل‌بازی ریاضی و علوم را زندگی می‌کند: چقدر آب بریزم تا شل‌تر شود؟ چطور کلوخ درست کنم که نریزد؟
۳. مهارت حرکتی ظریف و درشت
الک کردن خاک، آب ریختن، مخلوط کردن، قالب زدن، حمل سطل گِل، لیز خوردن و تعادل روی زمین گِلی؛ همه این‌ها عضله‌های دست، هماهنگی چشم و دست، تعادل و قدرت بدنی را تقویت می‌کند.
۴. خلاقیت، تخیل و حل مسئله
گِل پایان ندارد. امروز سوپ است، فردا کیک تولد، پس‌فردا شهر گِلی و قلعه. این بازی بدون الگو، خلاقیت، استقلال، آزمون و خطا و تفکر انتقادی را پرورش می‌دهد. کودک با چوب، برگ، سنگ و گلبرگ، غذای گِلی تزئین می‌کند و معمار و آشپز می‌شود.
۵. رشد عاطفی و اجتماعی
گل‌بازی معمولاً گروهی است. بچه‌ها یاد می‌گیرند نوبتی کار کنند، وسیله قرض بدهند، مذاکره کنند، دعوا را حل کنند و با هم بسازند. ساختن یک سد گِلی مشترک، اعتمادبه‌نفس و حس «من می‌توانم» می‌سازد.
همچنین تماس با خاک، سروتونین و اندورفین را بالا می‌برد؛ یعنی آرامش بیشتر، اضطراب کمتر و حال بهتر.
۶. پیوند کودک با طبیعت
امروز کودکان زیر ۱۲ سال تا ۴ ساعت در روز جلوی صفحه‌نمایش‌اند. به این وضعیت پژوهشگران می‌گویند اختلال کمبود طبیعت.
تحقیقات نشان داده کودکانی که پیوند قوی‌تری با طبیعت دارند، استرس کمتر، بیش‌فعالی کمتر، مشکلات رفتاری کمتر و رفتار اجتماعی بهتر دارند. کودکی که در گِل دست برده، کرم خاکی دیده و بوی باران را حس کرده، بعدها از طبیعت محافظت می‌کند. این همان چیزی است که به آن طبیعت‌دوستی یا اکوفیلیا می‌گویند: عشقی که هم روان کودک را ترمیم می‌کند، هم آینده زمین را نجات می‌دهد.
۷. یادگیری مسئولیت محیط‌زیستی
[12/08/1405 02:03 ق.ظ] Golshid Joon 1 in reply to Parvaneh:
> Photo
روز جهانی گِل و لای؛
جشن کثیف شدن برای سالم ماندن!
روز جهانی گِل و لای چه روزی است؟
روز جهانی گِل و لای یا International Mud Day هر سال ۲۹ ژوئن (۸ تیر) برگزار می‌شود.
تاریخچه‌اش خیلی شنیدنی است و با روز جهانی گُل (۱۵ ژوئن / ۲۵ خرداد) که مربوط به گل و گیاه است، فرق دارد.
ماجرا از سال ۲۰۰۹ شروع شد. در همایش جهانی آموزش کودکی در بلفاست، دو مربی پیش‌دبستانی با هم آشنا شدند:
جیلیان مک‌آلیف از استرالیای غربی و بیشنو باتا از نپال، هر دو عضو گروه «اقدام طبیعت برای کودکان» بودند.
مک‌آلیف متوجه شد بچه‌های نپال به‌خاطر کمبود آب تمیز و امکانات بهداشتی، ماه‌هاست در گِل بازی نکرده‌اند. برای کمک به آن‌ها کمپینی برای فرستادن لباس و صابون راه انداخت. پول جمع شد و جشنی در یتیم‌خانه‌ای در نپال برگزار شد که بچه‌ها بعد از ۵ ماه برای اولین بار در گِل بازی کردند.
آن‌ها تصمیم گرفتند این تجربه را جهانی کنند تا بچه‌های سراسر دنیا با بازی در گِل به هم وصل شوند، طبیعت را جشن بگیرند و در عین حال درباره اهمیت آب تمیز و بهداشت برای همه کودکان جهان آگاه شوند.
اولین جشن رسمی در سال ۲۰۱۰ برگزار شد و امروز در ده‌ها کشور، از استرالیا و آمریکا تا نپال و انگلیس، مهدکودک‌ها و خانواده‌ها در این روز بیرون می‌روند و رسماً اجازه دارند کثیف شوند!
شعار این روز ساده است: اشکالی ندارد کثیف شوی! It’s OK to get dirty
چرا گِل؟ چرا لای؟
برای بزرگ‌ترها گِل یعنی «کثیفی، میکروب، لباس کثیف و دردسر شست‌وشو» اما برای مغز کودک، گِل یعنی یک آزمایشگاه زنده:
ترکیب خاک + آب، بافت، بو، دما و رنگش هر لحظه عوض می‌شود. نه باتری می‌خواهد، نه دستورالعمل دارد، نه برنده و بازنده دارد. همین بی‌نهایت بودن، آن را به کامل‌ترین اسباب‌بازی رشد تبدیل می‌کند.
۷ فایده علمی گل‌بازی که باید بدانید
۱. تقویت سیستم ایمنی؛ کثیفی مفید!
مهم‌ترین یافته علمی سال‌های اخیر همین است.
مطالعه معروف دانشگاه هلسینکی در فنلاند نشان داد فقط ۲۸ روز بازی در حیاطی با چمن، خاک جنگل و جعبه‌های کاشت، تنوع میکروب‌های مفید روی پوست و در روده کودکان ۳ تا ۵ ساله را بیشتر کرد، سلول‌های تنظیمی ایمنی را بالا برد و التهاب را پایین آورد.
به این نظریه می‌گویند «فرضیه دوستان قدیمی» و «فرضیه تنوع زیستی»: سیستم ایمنی کودک برای یاد گرفتن فرق دوست از دشمن، باید در سال‌های اول زندگی با میکروب‌های بی‌ضرر طبیعت آشنا شود. زندگی بیش از حد استریل، خطر آلرژی، آسم و بیماری‌های خودایمنی را بالا می‌برد.
دانشمندان می‌گویند خاک حاوی باکتری مفیدی مثل Mycobacterium vaccae است که سروتونین را بالا می‌برد.
نتیجه: کودکی که در خاک تمیز بازی می‌کند، نه ضعیف‌تر، که مقاوم‌تر می‌شود.
۲. رشد مغز با تمام حواس
وقتی کودک گِل را ورز می‌دهد، آب اضافه می‌کند، بو می‌کند، سردی و گرمی و سفتی و شلی را حس می‌کند، مغزش با چند حس هم‌زمان فعال می‌شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند هرچه حس‌های بیشتری درگیر شوند، یادگیری عمیق‌تر است.
کودک در گل‌بازی ریاضی و علوم را زندگی می‌کند: چقدر آب بریزم تا شل‌تر شود؟ چطور کلوخ درست کنم که نریزد؟
۳. مهارت حرکتی ظریف و درشت
الک کردن خاک، آب ریختن، مخلوط کردن، قالب زدن، حمل سطل گِل، لیز خوردن و تعادل روی زمین گِلی؛ همه این‌ها عضله‌های دست، هماهنگی چشم و دست، تعادل و قدرت بدنی را تقویت می‌کند.
۴. خلاقیت، تخیل و حل مسئله
گِل پایان ندارد. امروز سوپ است، فردا کیک تولد، پس‌فردا شهر گِلی و قلعه. این بازی بدون الگو، خلاقیت، استقلال، آزمون و خطا و تفکر انتقادی را پرورش می‌دهد. کودک با چوب، برگ، سنگ و گلبرگ، غذای گِلی تزئین می‌کند و معمار و آشپز می‌شود.
۵. رشد عاطفی و اجتماعی
گل‌بازی معمولاً گروهی است. بچه‌ها یاد می‌گیرند نوبتی کار کنند، وسیله قرض بدهند، مذاکره کنند، دعوا را حل کنند و با هم بسازند. ساختن یک سد گِلی مشترک، اعتمادبه‌نفس و حس «من می‌توانم» می‌سازد.
همچنین تماس با خاک، سروتونین و اندورفین را بالا می‌برد؛ یعنی آرامش بیشتر، اضطراب کمتر و حال بهتر.
۶. پیوند کودک با طبیعت
امروز کودکان زیر ۱۲ سال تا ۴ ساعت در روز جلوی صفحه‌نمایش‌اند. به این وضعیت پژوهشگران می‌گویند اختلال کمبود طبیعت.
تحقیقات نشان داده کودکانی که پیوند قوی‌تری با طبیعت دارند، استرس کمتر، بیش‌فعالی کمتر، مشکلات رفتاری کمتر و رفتار اجتماعی بهتر دارند. کودکی که در گِل دست برده، کرم خاکی دیده و بوی باران را حس کرده، بعدها از طبیعت محافظت می‌کند. این همان چیزی است که به آن طبیعت‌دوستی یا اکوفیلیا می‌گویند: عشقی که هم روان کودک را ترمیم می‌کند، هم آینده زمین را نجات می‌دهد.
۷. یادگیری مسئولیت محیط‌زیستی
در روز جهانی گِل و لای، بچه‌ها فقط بازی نمی‌کنند؛ یاد می‌گیرند خاک زنده است، آب ارزشمند است و همه بچه‌ها در جهان به آب تمیز دسترسی ندارند. احترام به خاک، گیاه و حشرات از همین‌جا شروع می‌شود.
بخش مهم برای والدین: از بین بردن وسواس تمیزی با گل‌بازی
خیلی از ما ناخواسته وسواس تمیزی را به کودک منتقل می‌کنیم:
«دست نزن کثیفه! لباست گِلی شد! زود دستاتو بشور! نکن، میکروب داره!»
وقتی کودک مدام این جمله‌ها را بشنود، در ذهنش ثبت می‌شود: دنیا جای آلوده و خطرناکی است و کثیف شدن یعنی اتفاق بد.
این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب، ترس از میکروب، شست‌وشوی افراطی و اجتناب از تجربه‌های جدید شود. البته رفتارهای وسواس‌گونه زیر ۷ سال گاهی طبیعی است، اما اگر شست‌وشوی مکرر، ترس شدید از آلودگی و اختلال در بازی و خواب دیدید، حتماً با روان‌شناس کودک مشورت کنید.
گل‌بازی یک مواجهه‌درمانی ملایم و شاد است، هم برای کودک وسواسی و هم برای والد وسواسی:
۱. قانون بازی را عوض کنید: یک روز در هفته «روز مجاز کثیف شدن» بگذارید. لباس کهنه، دمپایی و یک لگن گِل. وقتی از قبل اجازه داده شده، اضطراب کم می‌شود.
۲. خودتان هم دست بزنید: کودک از شما یاد می‌گیرد. اگر شما با لذت گِل را ورز بدهید و بخندید، پیام مغز او عوض می‌شود: گِل امن است.
۳. به‌جای «کثیف» بگویید «تجربه»: به‌جای «اه چقدر کثیف شدی!» بگویید: «چه کیک گِلی بزرگی ساختی! حسش چطور بود؟ سرد بود یا نرم؟»
۴. مرز بهداشتی روشن بگذارید، نه ممنوعیت: این سه قانون کافی است و خیال والد وسواسی را هم راحت می‌کند:
گِل را نمی‌خوریم و دست کثیف را به دهان و چشم نمی‌زنیم
بعد از بازی و قبل از غذا دست‌ها را با آب و صابون می‌شوییم
در خاکی بازی می‌کنیم که مطمئن است؛ بدون فضولات حیوانی، بدون زباله و مواد شیمیایی، نه خاک خیابان آلوده به سرب
۵. مسئولیت تمیزکاری با کودک باشد: آخر بازی با هم بشویید. وقتی کودک بداند کثیفی موقتی است و با شستن تمام می‌شود، ترسش می‌ریزد.
۶. پیشرفت کوچک را تشویق کنید: اگر کودکی که قبلاً از شن هم می‌ترسید، امروز با نوک انگشت به گِل زد، ذوق کنید. سرزنش و مسخره کردن، وسواس را بدتر می‌کند.
یادتان باشد هدف، کثیف ماندن نیست؛ هدف این است که کودک یاد بگیرد: بدنم قوی است، دنیا قابل کشف است و من می‌توانم هم لذت ببرم، هم مراقب خودم باشم.
چطور روز جهانی گِل و لای را جشن بگیریم؟ ۶ ایده ساده
۱. استخر گِلی: یک استخر بادی کوچک، کمی خاک باغچه + آب. چند کاسه، قاشق چوبی و قالب اضافه کنید.
۲. آشپزخانه گِلی: بگذارید سوپ برگ، کیک سنگی و سالاد ماسه‌ای درست کنند.
۳. شهر گِلی: به‌جای قلعه شنی ساحلی، در حیاط با گِل شهر، جاده و تونل بسازید.
۴. نقاشی با گِل: با گِل رقیق و غلیظ روی مقوا نقاشی کنند. چند رنگ خاک مختلف پیدا می‌شود!
۵. اسپای گِلی: دست و پا را با گِل ماسک کنند و بعد بشویند؛ هم خنده‌دار است، هم حسی.
۶. گنج در گِل: اسباب‌بازی‌های قابل شست‌وشو را در گِل پنهان کنید تا پیدا کنند.
نکته ایمنی: لباس مناسب، کرم ضدآفتاب، آب کافی و شست‌وشوی آخر را فراموش نکنید.
جمع‌بندی
روز جهانی گِل و لای یادمان می‌اندازد که رشد سالم در اتاق استریل و جلوی تبلت اتفاق نمی‌افتد. کودک برای قوی شدن سیستم ایمنی، مغز خلاق، دست‌های ماهر و قلب آرام، به خاک، آب، برگ و کمی اجازه برای کثیف شدن نیاز دارد.
امسال ۸ تیر، یک ساعت گوشی‌ها را کنار بگذارید، با فرزندتان پابرهنه شوید و با هم گِلی شوید. همین یک خاطره گِلی، سال‌ها در ذهن او می‌ماند و بهترین دارو برای وسواس تمیزی ماست.
منابع جست‌وجو: تاریخچه روز از Twinkl و Nature Play WA و The Quint، فواید ایمنی از پژوهش دانشگاه هلسینکی و گزارش مجمع جهانی اقتصاد و LiveScience، فواید رشدی از State Library of Queensland و منابع آموزش کودک.